پاوه .شمایل یک ماهی بر روی قطعه سنگ رسوبی.

 محیط پیرامونی پاوه مشرف به روستای خانقاه (مقیاس :طول  قطعه سنگ نزدیک به نیم متر)

کوه شاهو

    استقرار هوارگه ها.(مناطق ییلاقی)

هوارگه های موجود در شاهو ودیگر ارتفاعات هورامان با نظم  خاصی ایجاد ونقش کوهها ی پر ارتفاع   در تامین وتزریق سفره های زیر زمینی وتولید علوفه دامها و مهم تر از همه تولید هوای پاک را نباید فراموش کرد(دریافت عکس ازوبلا گ ناژو )به خاطر آورید دیر وقت است ودمدمه های غروب ، وقتی  نمانده که آفتاب از افق پایین تر برود .صدای گوسفندان و زنگوله هایشان آمیخته با سر وصدای مادران زحمتکش در ( شیر دوشی هوارگه ها  یا گله بیره )بره ها با صدای مظلومانه خود به دنبال مادرانشان ،  این فضا ها آمیخته با نسیم  کوهستان وصدای نهر ها  آرامشی خارق العاده را خلق می کنند 

 

 واما کو ه شاهو

 

در رابطه با زمین شناسی و چگونگی شکل گیری شاهو به عنوان زیرمجموعه ای از کوهستان زنجیره  ای زاگرس لازم است ، زاگرس  که بستر اصلی شکل گیری  شاهو به شمار می رود را هرچه بیشتر مورد مطالعه قرار دهیم  .

حوضه رسوبی  زاگرس مختص به کشور ایران نبوده و از  اقیانوس هند ودریای عمان . ایران تا بخش هایی از عراق و جنوب ترکیه را شامل می شود.در دوره های  زمین شناسی گذشته، حوضه های رسوبی زیادی وجود داشته اند   تحت عنوان ژئو سنکلینال  ها   یا چاله های دریایی     که یکی از آنها حوزه رسوبی زاگرس می باشد.زاگرس به عنوان یک واحد مشخص ساختمانی{ از نظر نوع رسوبات، چین های مشخص وروراندگی وعمر مشخص وهمچنین خمیر مایه مشخص}   تمام ایران در طول دوران اول و آغازدوران دوم بصورت یک پلاتفرم بوده است   (پلاتفرم یعنی زمین نسبتا همواری که آثار چین خوردگیها ی خیلی قدیمی از بین رفته و رسوبات دوران اول بصورت افقی روی این مجموعه فرسوده دوباره شکل یافته و چین خورده است )تئوری .ویلیام موریس در مورد سیکل فرسایش

تشکیل این پلاتفرم زمان آن مربوط به اواسط دوران دوم زمین شناسی یعنی ژوراسیک است {تریاس . ژوراسک وکرتاسه از دوره های دوم زمین شناسی می باشند } اولین حرکتی که باعث شده که بخشی از این حوزه رسوبی از آب خارج شود دوره میوسن مربوط به دوران سوم زمین شناسی می باشد لازم به ذکر است که زمین دارای صفحات وپلیت های مختلف بوده و این صفحات گاها یا  کنار هم گذر کرده یا از هم دور می شوند ویا به همدیگر  بر خورد می کنند{ جهت شکل گیری زاگرس صفحات به هم بر خورد  کرده اند }این حوضه  رسوبی تحت فشار پلاتفرم عربستان قرار گرفته و به سمت شمال وشمال شرقی در حرکت بوده است.وسد مقابل آن که موجب مقاومت آن شده ایران مرکزی است.در اثر این برخورد زاگرس زیر ایران مرکزی فرو رفته و نتیجه این برخوردها یک روراندگی عظیمی بنام زاگرس است

منظور از روراندگی  یعنی بر اثر برخورد دوصفحه  زمین،  لایه های قدیمی روی لایه های جدید قرار گرفته و همانند یک توده خمیری بزرگ که ر وی هم انداخته می شوند   . ودر اثر این فرایند و برخوردها زاگرس در عین حالی که حا لت  روراندگی پیدا کرده شکسته شداست { در واقع زمین شنا سان    سه اصطلاح مختلف را برای  زاگرس رورانده به کار می گیرند1-مرتفع –2شکسته-رورانده} ناگفته نماند به دلیل گستردگی زاگرس اشحاصی همچون اشتوکلین وروتنر  کل زاگرس در ایران را به سه بخش تقسیم می کنند 1- زاگرس چین خورده  2- زون زاگرس رورانده 3- زون زاگرس سنندج سیرجان . امید است در شمارگان دیگر در مورد دیگر زون یا بخشهای زاگرس صحبت کنیم .zone

 بخشهایی از استان کرمانشاه و به تبع آن  کوه شاهو در محدوده زون زاگرس زورانده یا مرتفع واقع شده اند  ارتفاعات مهم شاهو کوه سالان –پراو-بیستون ودر استان لرستان گرین ودر پایینتر اشترانکوه بر اثر فشارهای وارد شده از صفحه عربستان شکل گرفته اند.اگر به شاهو با آن ویژگی نگاه کنیم خیلی متفاوت تر ازکوههای مجاور خود می باشد. در واقع کوه شاهو به صورت توده بزرگ سنگهای آهکی ویکدست شکل گرفته که فشار وارده وهمانند توده خمیری که بر گردانده شده به این صورت در آمده است .اگر نگاهی به عکسهای هوایی و ماهواره ایی داشته و شاهو را در آنها  داشته باشیم نشان از فشردگی و وجود دره های عمیق و پرتگاهها و قلل مرتفع میدهد.واگر نقشه های توپوگرافی 50000/1  را در اختیار داشته باشیم  خطوط نزدیک بهم منحنی های میزان گویای شیب تند .قلل نوک تیزودره های عمیق  می باشد که اصطلاحا{ فلو، یا اینتر فلو می باشد که منظور همان خط الراسها وخط القعر ها می باشد }  وجود پرتگاهها و دماغه های تیزوعمودی همگی نشان از شکسته شدن آن  در اثر برخورد هایی ست که قبلا به آن اشاره شد و وجود گسل های متعدد  وجابحایی رگه ها  نشان از پویایی یا عمل تکتونیک درونی می باشداز دیدگاه ژئوموفولوژی باید گفت جنس این کوه از نوع آهکی رادیو لاریت که منشا زیستی داشته    بوده و گاها همراه با ماسه سنگ و در پایین  دامنه ها  وجود  شیل یا سنگ سست رسی { ها له کووله یا لم کردی  } و مارن از ویژگیهای بارز این کوهستان می باشد مهمتر از همه اینها کارستی بودن (یعنی آهک خالص)اهمیت شاهورا چند برابر نموده است

در میان اشکال ژئومرفولوژی بجز{ پولیه}که همان دشتهای وسیع کوهستانی است  ،   تمام اشکال زمین شناسی در این کوه دیده شده و وجود غارهای شاخص و منحصرد به فردی همچون قوری قلعه نشان از کارستی بودن آن دارد.از دیگر اشکال می توان به آون دولین و.. اشاره داشت شاهو را می توان همانند یک طاقدیس مرکب بحساب آورد.{یعنی طاقی که چندین بر آمده گی وفرو رفتگی دارد } مسیر آن شمالغربی جنوبشرقی بوده  طول آن نزدیک به 100 کیلومتر و عرض آن متغییر و در بعضی منابع تا 50کیلومتر ذکر نموده اند.که ازدره سیروان در ابتدای داریان شروع و تا حاشیه های  روانسر ادامه می یابد.

با توجه به دسترس بودن  وسیله  {جی پی اس} در تعیین موقعیت جغرافیایی متراژقلل مرتفع شاهو  حوضی خانی را 3410متر- پیرخذر   3360-گا قران   3370  -زاولی3340 متر ذکر نموده اند  -هرچند که احتیاج به یک کار تیمی دقیق جهت بررسی ومتراژ دقیق دارد   ولی آنچه را که از قبل  پذیرفته شده 3390 متر است که در منابع مختلف ذکر شده است و بالا پایین بودن ارقام فوق دلیل بر خطاهای خاص دستگاهها می باشد.به تناسب ارتفاعات شاهو  پوشش گیاهی آن متغییر می باشد.تاارتفاع 2200مترپوشش گیاهی جنگلی از نوع بلوط-ون- ونه  تق  -زالزالک-گلابی کوهی و... دیده می شود.و در ارتفاع بالاتر پوشش گیاهی قد بلند جای خود را به گون و استپ داده و هر چه بالاتر می رویم از گیاهان قدبلند خبری نبوده و جای خود را به گیاهان علفی همچون کما-چنور  وبهک  و.. داده و گیاهان خوشبو و معطری همچون چنور و برزلنگ ورکمر بوژانه و سوره هراله فضای کوهستان را آراسته تر کرده و روح وروان رابیشتر  صیقل می دهد.

میزان بارش سالانه آن در دامنه ها  بیش از1200میلیمتر و در ارتفاعات  بالا تر افزایش می یابد.این کوه نقش مهمی در حیات روستایی-عشایری و تامین علوفه مناطق اطراف خود داشته و شهرهای همچون پاوه و روستاهای  داریان –شمشیر-سریاس در محدوده پاوه  در ضلع غربی آن قرار گرفته و زاولی. پیاز دول  و سی مله –کریسان و ....شاخص ترین مکانهای است که بعنوان تفرجگاه دیار پاوه به آن صعود می نمایید.ودر دامنه های پایین دست سی مله نزدیک داریان وهجیج هوارگه   گاوول قرار داشته که بی نظیر از هر حیثی می باشد

چشمه های دائمی و فصلی زیادی در دامنه و بالای این کوه موجود بوده که می توان به شارای شمشیر  سر چمه دوریسان –هانه ساو –پوینه-گزنه و وکریسان اشاره نمود   عظمت و ابهت این کوه منحصر به فرد  زمانی مشخص می شود که شحص خودش در بالای کوهستان شاهو هوای متبوع  را احساس  نماید   در شماره های بعدی در مورد دیگر پدیده های طبیعی هورامان  بیشتر صحبت خواهد شد .بواسطه محاورت با شهر پاوه وروستا های اطراف کوه شاهو برای تک تک ساکنینش چه از روزگاران گذشته  بریده از شهر  وغیره  دارای خاطرات خو شی از هر نظر بوده وعبور از را ههای هانه ساو   .کنه له و دروند وکریسان وشارا وسرچمه دوریسان صفا ولذات خاص خود راداشته ودارد  

منابع.

سخنرنی دکتر فر ج الله محمودی در جمع دبیران جغرافی شهر پاوه سال 77

کتاب جغرافی هورامان  کیهان احمدی.  محمد غریب معاذی نژاد نشر احسان سال 82

کارهای میدانی نگارنده در مورد ژئو مرفولوژی کوههای اطراف پاوه