جغرافیا وفرهنگ پاوه

ژئومورفولوژی را می توان علم مطالعه‌ی سیستماتیک و بین رشته ای لندفرم ها و مناظر آنها و به علاوه فرایند های درونی و بیرونی کره‌ی زمین که اشکال را خلق کرده و آنها را تغییر می دهد تعریف نمود 
از اواسط دوران دوم زمین شناسی حدوداً، 190 میلیون سال پیش ،هسته های اولیه ای شروع به شکل گیری کرده و حوز ه های رسوبی تشکیل یافت در ادامه این فرایند در ترشیاری متعلق به  دوران سوم،اسکلت ناهمواری های هورامان  واقع در شمالغربی استان کرمانشاه ، تثبیت و نهایتاًدر دوره ی کواترنری که این  عصر را دوران انسان زیوی یا ظاهر شدن انسان بر روی کره زمین ، نامیده می شود.

از آن دوران تاکنون  نزدیک به 2 میلیون سال می گذرد ، سپس  از این دوران به بعد شاهد تأثیرات مختلف فرایند فرسایش  یا بهتر بگوییم  تغییر شکل ویا همان سا ییدگی پوسته ی زمین می باشیم  برای مثال  کشور روسیه به خاطر قرار گرفتن در عرض های جغرافیایی بالا  و وجود سرمای شدید 60درجه پایین صفر و به تبع آن یخبندان های  قابل توجه روی داده است این  فاکتور ، موجبات فرسایش شدید ناهواریها ی گذشته را موجب گشته ونهایتا  از قلل و ارتفاعات ان کشور به مرور چیز زیادی باقی نمانده است  ، همچنین  عمل آبهای جاری در طولانی مدت  همانند 33  سال را نباید فراموش کرد زیرا در این مدت حداقل ها وحداکثر ها بیشتر خود را نشان خواهد داد  ، دبی و خروجی رودها عدد های قابل توجهی را  از خود نشان خواهند داد  ، درست همانند سیل و طغیان رود سیروان در سال1350به همراه بارش های 1500میلی متری ،و خراب شدن پل راز آور در (قزانچی کرمانشاه )به خاطر بی اطلاعی از حداقل و حداکثر های دبی  در گذشته بوده است ،  هر ساله در کوهستان شاهو در شمال غربی پاوه ریزش ولغزشهای های  مکرر ،  هر ساله حجم بزرگی از کوه شاهو را به دامنه ها ی پایین دست خود انتقال می دهد  برای مثال در دامنه های دره ویمیر منهی به چشمه پوینه  ودامنه های ضلع دیگر آن  در چشمه گزنه وهمچنین مسیر دره شمشیر به  چشمه بزرگ شارا ، قطعه سنگهای مکعبی بسیار بزرگ آواری ، کیلومترها مسیر را تا درون باغات شمشیر طی نموده اند ،همچنین  فاکتور های دیگری در این ، سایش ونابودی دامنه وکوه دخیل می باشند که در نهایت  که در این ناحیه موجبات فرسایش را فراهم می کنند که  می توان به آب های جاری مخصوصاًهرز آب های روی دامنه ها  وشدت بارشهای لحظه ای یاهمان رگبار توده های انبوه سنگ وگل ولای را تا پایین دست ها انتقال می دهند ؛اگر بر روی تسلسل  دامنه ها یا همان اسکال کوژ  وکاو ، شیار ها و یا بریدگی هایی ایجاد شده است به خاطر جنس نرم  بعضی از نقاط بوده  وقسمتهای دست نخورده به سبب مقاومت شدید وسفتی ونقش پوشش گیاهی می باشد که  می توان به دره شلماو در کوه آتشگاه در مجاورت پاوه و دره های مختلفی که در کوه دالانی و شاهو و... پدیدار گشته اند همگی نشان از قدرت فرسایش آب و متفاوت بودن جنس سنگ ها از نظرمقاومت  می باشند ، اگر غار هایی همچون قوری قلعه   ، مره گاوان و مره سپان  دیگر غارهای موجود در هورامان  پدید آمده اند به خاطر کارستیک بودن جنس  زمین وتأثیر ات ونقش گاز کربنیک موجود در هواست  که به همراه ریزش های جوی ورطوبت  نسبی موجود ،موجبات انحلال زمین را فراهم کرده اند،و یا اگر در بعضی از دامنه های شاهو و...شاهد ستون های سنگی با ارتفاع نزدیک به سه متر می باشیم نشان از مقاومت نکردن بعضی از لایه ها بوده و همچنین قطعه سنگ بالا ای از فرسایش لایه ی زیرین خود جلوگیری نموده است و همچنین چاله های قیفی شکل که در بالا دست چشمه کریسان و نزدیکی راه گاوول به عنوان ییلاق روستای هجیج در شاهو اشاره داشته باشیم نشان از قدرت انحلال برف های یخ زده و یخچال های کوتاه مدت می باشد که به مرور زمان کف خود را پایین برده و اشکال قیفی شکل را پدید آورده است، (همچنین وجود چاهای کارستی  عمیق به ارتفاع دهها متر در  مسیر دره گاوول به سه مله  در شاهو باید اشاره داشت که تا آخر سال  برف را در خود نگه داشته که می توانند در گرمای 40در جه  تیر ومرداد مقاومت  نموده واب رهگذران تشنه و آشنا به محیط را تامین نمایند البته اگر کسانی بتوانند با امکانات ویژه در درون آن جاله های عمیق فرو بروند .که می توان به چاله یا اصطلاح محلی بیر  فتاحه دول منیج وچند مورد دیگر اشاره داشت ..به گفته دوست عزیزم آقای شهریار زبانگهر از کوهنوردان صاحب نام پاوه .چندین بیر محلی یا همین چاله های کارستی به تعداد 5 مورد را مشاهده نموده است ودامداران محدوده پاوه که در شاهو به سر می برند تمام مایحتاج وفراورده های دامی فساد پذیر خود را در درون این( بیر ها )نگهداری می نمایند)   .تعدا د اندکی از عوامل فرسایش کوهستانها را که اشاره گردید نمونه هایی ازفرایند های سایش و تخریب سطح ناهواریها  به حساب می آیند ،که به مرور زمان وآرام آرام محیط پیرامونی ما را تحت تاثیر خود قرار داده  وبا شسته شدن این رسوبات به مرور در عرض چند میلیون سال کوهها صاف شده وبر اساس نظریه  موریس دیویس با سبک شدن هر مکان به سبب حریان های سیال درون زمین به آرامی همان محل ها دوباره بالا می آیند واگر این فرایند وجود نداشته باشد تمام سطح زمین صاف ویکدست خواهد شد لازم به ذکر است عوامل انسان ساز هم وجود دارند که به مراتب از بخش طبیعی آن موثر وبا حجم گستردتر .همانند کشیدن اتوبان ها در درون جنگل وزمین های هموار ودر پاوه ناپایدار نمودن دامنه ها با استفاده از بلدزر جهت کشیدن جاده و..............