پشت بام خانه پایینی حیات خانه بالایی است 

وقتی که اسم هورامان یا اورامانات را به میان می آوریم مهم ترین وجه تسمیه این فضای جغرافیایی همان هور امان یا بلند شدن از زمین ویا خیز گرفتن می باشد در واقع نسبت به مناطق دشتی وپست ،مانند یک میز نهار خوری در درون یک اتاق می باشد به عبارت دیگر هنگامی که  دور وبر یک محدوده خاص دشتگون وداخل آن از بلندیهای خاصی تشکیل یافته باشد مصداق همین هورامان را می رساند .
مردم این ناحیه به هنگام استقرار در این محدوده آرام ننشسته وسخت ترین زمینها وخشن ترین انها را به مفرح ترین سکونت گاهها تبدیل نمودند .د رنتیجه وجود همین شیبها وسرابالاییها وسرازیری ها موجب شد که خانه ها از مر فو لوژی وریخت زمین تبعیت نماید  

 عوامل مختلفی که در شکل گیری سکونت گاههای هورامان دخالت داشته اند همانند دیگر سکونت گاهها ایران می توان به پدیده آب ( در اشکال  مختلف  )  به عنوان رکن اصلی شکل گیری هر سکونت گاهی اشاره نمود،  بعد دیگر قضیه .زندگی اجتماعی، امنیت و نزدیگی به هم دیگر جهت حمایت همه جانبه از  مشکلات وگرفتاریهاست  ، به همین سبب سکونت گاههای هورامان غالبا از بعد جغرافیایی از نوع متمرکز بوده وهمه روستا ها  با فرمی متمرکز ،نزدیک بهم و در هم تنیده شکل گرفته وبر همین اساس به حیاط اجتماعی خود ادامه داده ومی دهد  .اگر به نواحی با آب وهوای خزری مراجعه ای داشته باشیم مشاهده می شود که روستا ها ی آن نواحی  از نوع غیر متمرکز بوده ودر هر  محد وده ای  یک خانه با هر ویژگی خاصی دیده می شود  که نشان از وفور آب ودر دسترس بودن آسان ان بوده ومی باشد .

واما در هورامان .با گذشت زمان وتغییرات اساسی در فرم وشیوه معیشت وگذران زندگی از فرم اولیه خود که خانه های بسیار ابتدایی با هزینه بسیار کم  بنا نهاده شد، سپس  با  فرم نسبتا مناسب به عنوان اتاقهای پیرامونی  ویک ایوانی در وسط و  حیاطی به اندازه کل روستا .که مرغ وخروس واحشام در کل حیطه روستا  ،فرم وشیوه سکونت گاهها تغییرات قابل توجهی را در خود دیده است وبا استفاده ازمصالح جدید وگران قیمت که در خارج محدوده تهیه و دارای  نقشه ونظارت سازمانهای زیربط ساخته شده و در مجموع دگرگونی های اساسی در بیشتر مناطق هورامان  ایجاد گردید .با این مقدمه لازم به ذکر است در  روستا ها وحاشیه های شهر ها یی که هنوز کوچه های تنگ وباریک  در ان  وجود داشته وبه موجب ان  اخلاص ،صفا وصمیمیت ،روابط فامیلی، وسنت های گذشته در آن پا برجاست  ومهم تر از همه اینها باید گفت پشت بامهایی که هنوز از کاه گل ساخته شده و وهزینه های زیادی در آن صرف نشده باشد ویک عدد( بان تلیر ) یا  بام غلطان سنگی انهم  با دسته چوبی  در گوشه وکناری افتاده باشد در آنجا  پشت بام خانه پایینی  حیاط خانه بالایی است  وهمین امر موجبات افزایش صفا وصمیمت هر چه بیشتر در دوران گذشته را بیان واز خودگذشتگی را هر چه بیشتر نشان می داد  ولی واقعیت این است که موارد فوق به تبع از گذر زمان ، همگی کم رنگ شده وهم اکنون بام های خاکی دوران گذشته  ، و محل بازیهای رایج  کودکان آنزمان وتجمع میانسلان ،همه وهمه  سیاه پوش شده وایزوبام ولایه های قیری جای  بام های گلی با پست وبلندیهای خاصش را گرفته  وتغییر در الگوی زندگی ،با دیوار کشی یا سیم خاردار همه آن اعتقادات وسنتها رخت بر بسته وبجز در میان الفاظ   نویسندگان وغیره  کاربرد دیگری ندارد.